Volg @DuurzaamGebouwd

Jos Lichtenberg

 Jos Lichtenberg

Huidige functies van Jos Lichtenberg

- Em. Hoogleraar Product Ontwikkeling Bouw (TU Eindhoven, faculteit Bouwkunde)
- Innovatiecoach bij diverse bedrijven
- Voorzitter stichting Slimbouwen
- Voorzitter SBK-MBG (Commissie Milieuprestaties Bouw- en GWW-werken; m.b.t. Harmonisatie)
- Bestuurslid Active House

- Voorzitter Raad van Advies W/E-adviseurs.

- Voorzitter NBvT, sectie VHSB (Houtskeletbouw)

Innovatie, mijn kernactiviteit, gaat over veranderen cq. verbeteren. Duurzaamheid in brede zin is daarbij een belangrijke drive. Ik combineer praktijk met wetenschap. De praktijk als inspirator voor onderzoeksvragen, de wetenschap om de praktijk te verbeteren.

“Slimbouwen” was in 2004 de titel van mijn inaugurele rede bij mijn benoeming als hoogleraar. Ik kondigde toen aan dat dit de leidraad zou worden voor een andere duurzame toekomst. Naast wat al als duurzaam werd beschouwd (energie, recycling, etc.) heb ik destijds mede flexibiliteit en reductie van materiaal op de kaart gezet. De visie Slimbouwen is in 2004 gelanceerd, vanaf 2005 heeft het door de interesse van bedrijven tot een stichting geleid (www.slimbouwen.nl), vanaf die datum werden ook Slimbouwen projecten gerealiseerd. Inmiddels zijn er dat ca. 100. Enkele vooraanstaande projecten zijn La Fenêtre bij het centraal station van Den Haag, Kraanspoor in het IJ te Amsterdam, De Rode Haan in Delft en de Venco Campus in Eersel.

Inderdaad zijn deze projecten toegankelijk enaanpasbaar, gezond en comfortabel en gemiddeld met de helft van het gebruikelijke materiaal (gewicht). Beide kenmerken zijn voornamelijk het gevolg van een voor Slimbouwen kenmerkende leidingstrategie waarbij een dubbelschalige (en daarmee tevens aanmerkelijk lichtere en dus materiaal besparende) vloer een belangrijke rol speelt. Ik heb als eerste een dergelijke leidingvloer ontwikkeld bedoeld als prikkel naar de markt. Ik heb het dan over de Infra+ vloer, nu bekend als Slimline. Ik sta in het octrooi als uitvinder vermeld.. Destijds was dit product cruciaal om te kunnen komen tot de realisatie van Slimbouwen in bouwprojecten. In de afgelopen jaren zijn door derden, geheel als bedoeld en voorspeld, diverse alternatieve vloeren op de markt gebracht.

Mijn huidige rol i.r.t. Slimbouwen bestaat uit een initiërende rol, het stimuleren van marktpartijen, het ontwikkelen van voor Slimbouwen benodigde producten (de genoemde vloer, maar ook andere producten, zie hierna) en het optreden als coach bij projecten waarbij de opdrachtgever een Slimbouwen wens of eis heeft.

Ik zie duurzaam bouwen niet ‘slechts’ als een project met een hoge Breeam of GPR score. De instrumenten zijn hulpmiddelen maar dekken niet alles. Flexibiliteit scoort bij sommige instrumenten wel, andere juist weer niet. Gezondheid levert punten op ‘aan de oppervlakte’, op basis van enkele indicatoren. Een directe relatie met bijv. het voorkomen van longziektes of output/prestaties zie je daarin (nog) niet terug, terwijl er voor de maatregel-effect relatie wel degelijk wetenschappelijk bewijs bestaat. Op dat hogere aggregatie niveau stimuleer ik bedrijven om ook naar ‘het gebied’ te kijken en te denken in waarde. Waarde (niet slechts financieel bedoeld) raakt de kern van duurzaamheid. Het gaat om waardering door en betekenis voor gebruikers en andere stakeholders. Bovendien gaat duurzaamheid over de projecten heen. De omgeving, het gebied, het gebruik.

Ik ondersteun toeleveranciers bij het ontwikkelen van duurzame producten (mijn kern activiteit). Vrijwel elk ontwikkeld product draagt bij in het Slimbouwen denken. Vaak word ik juist daarom gevraagd. Qua Flexibiliteit, Materiaalreductie, Duurzaamheid in bredere zin, maar ook qua Efficiëntie. Juist door economisch voordeel wordt alle moois een haalbare businesscase en blijft het niet bij een enkel prototype. Dat is ook wat ik tijdens mijn intreerede in 2004 heb voorspeld en aangekondigd. Slimbouwen was immers mede bedoeld als leidraad voor nieuwe ontwikkelingen in de versnipperde industrie.

Door de jaren heen heb ik veel ontwikkelingen van nieuwe producten getrokken. Producten waarbij ik recent een stevige rol heb gespeeld zijn naast Slimline ook Comfort+ (zie hieronder) en ACE, een op energie en comfort gebaseerd besturingsysteemTwee jaar geleden realiseerde ik het eerste Nederlandse Active House (www.activehousenl.info). Het betreft onze (mijn vrouw en ik) woning en we stelden het project ter beschikking van de vooruitgang. Een prikkel voor bedrijven, een proeftuin voor nieuwe productontwikkelingen en een onderzoeksobject (meten) voor de wetenschap. De woning kreeg als naam “House of Tomorrow Today” (kortweg HoTT), een woning met een energie overschot, maar dat vertrok van gebruikerswaarde op hoog niveau (o.a. t.a.v. licht, natuurlijke ventilatie, gezondheid (de frisse woning), zicht, etc.). Het heeft breed de pers gehaald en nog steeds omdat er nog onderzoeksresultaten beschikbaar komen.

Inmiddels is bekend dat wij ons House of Tomorrow Today nogmaals gaan herhalen. Uiteraard met alles wat we van de vorige hebben geleerd. HoTT 2.0 wordt gebouwd in het Limburgse Montfort (gemeente Roerdalen).

Een voorbeeld van een project op gebiedsniveau waarbij ik momenteel adviseer/coach is ‘Het Dorp’ in Arnhem waar we nu ruim 50 jaar na realisatie na de bekende TV-geldinzamelingsactie met Mies Bouwman, met de Raad van Bestuur een zeer hoge gebruikersgerichte duurzaamheidsambitie hebben neergelegd. Overigens op gebiedsniveau en gebouwniveau. Die zal ook worden gerealiseerd omdat de eigenaar (Siza) met Het Dorp en haar specifieke expertise een wereldwijde voorbeeldfunctie wil vormen. Ik behoor tot het kernteam die dat onder de naam Academy Het Dorp gaat realiseren.

Voor dezelfde opdrachtgever volgt in die context een reeks gebouwen. Momenteel een eerste gebouw ontworpen door Doepel-Strijkers architecten.

Voorts gelden de ruim 100 Slimbouwen projecten als aangehaald, als voorbeeld. In die reeks passen ook nieuwe aanstaande projecten zoals het grootste Houtbouw project ter wereld “Dutch Mountains”, leeromgevingen van de toekomst in Stompwijk en Eindhoven (Atlas), een Slimbouwen project in de Rotterdamse haven. De teller loopt dus verder op.

M.b.t. bestaand vastgoed realiseerde ik met een ander geoctrooieerd product (Comfort+, een binnen doos (vloer + wand + plafond) met geïntegreerde verwarming en koeling) het project Boostenwijk te Maastricht waarbij i.o.v. corporatie Servatius en i.s.m. Satijn+ Architecten 50 kleine woningen uit de twintiger jaren zijn gerenoveerd en geüpgrade naar 30 grotere energie-efficiënte woningen.

Daarnaast ben ik actief met onderzoek en onderwijs. Met studies over nieuwe verdienmodellen, bouwen met hout, herbestemming van bestaand vastgoed (ook vele kleine projecten zoals in onbruik geraakte boerderijen, kerken, etc. In Eindhoven heb ik in de loop der jaren enkele honderden afstudeerders behept met Slimbouwen afgeleverd.

M.b.t. onderwijs zet ik mij o.a. via IBA (Internationale Bau Ausstelling) te Parkstad in voor het opzetten van een nieuwe Master waarbij duurzaamheid, gezondheid en bouwen bij elkaar komen. Ik doe dat naast IBA Parkstad in samenwerking met de Hogeschool Zuyd en de Universiteit Maastricht (gezondheidswetenschappen). Een mooi voorbeeld van “cross over” denken waarin ik sterk geloof in de huidige veranderende omgeving

Verder vervul ook maatschappelijke rollen in bijvoorbeeld de MBG (Commissie Milieuprestaties Bouw- en GWW-werken) die als doel heeft om te komen tot harmonisatie van instrumenten voor zover zij elkaar overlappen, incl. De gebruikte data (uitvloeisel is de NMD oftewel de Nationale Milieu Database). Voorts ben ik betrokken bij de kennisoverdracht m.b.t. Sociale Duurzaamheid (gezondheid, comfort, veiligheid, toegankelijkheid, aanpasbaarheid, etc.) en doe ik bestuurlijk werk bij Slimbouwen en Active House.

Verder probeer ik de omgeving te stimuleren met lezingen, artikelen en columns in vakbladen, het geven van workshops, het optreden als jurylid bij prijsvragen, e.d.

« Naar het overzicht

Duurzame 50 is een initiatief van

  • ABN AMRO
  • Duurzaam Gebouwd